Naar een betekenisvolle vorm van communicatie
Updated: Jun 15, 2022
Sinds ik mijn klimaat 'awakening' heb gehad na het zien van een kunstwerk, worstel ik met het marketingvak. Kan ik nog meedoen aan het verleiden van mensen om iets te kopen? Is er nog sprake van ethiek in de marketing? Benieuwd naar het antwoord op deze vragen, lees dan verder en ontdek waarom betekenisvolle communicatie het verschil kan maken.
Klimaatshock door een kunstwerk
In de zomer van 2021 overkwam mij iets bijzonders. Ik zag een kunstwerk over de geschiedenis van de olie van Sandra Sawatzky. Na het zien van dit kunstwerk, ging ik wat meer lezen over de olie en kwam ik erachter dat de gemakkelijk beschikbare olie in een aantal jaren opraakt. Dat bracht bij mij een schok teweeg, meer dan wat ik tot dan toe ooit had gevoeld. Als we onze energie nu in dezelfde snelheid blijven opbranden, hebben we straks een groot probleem. Er was ook veel nieuws over de bosbranden en hoe dat gerelateerd is aan het klimaat. Het raakte mij diep en alles wat ik om mij heen zag was ineens te heftig om te zien. Al die mensen die in hun eentje in een auto zitten op weg naar hun werk, maar ook eigenlijk een simpel lampje waarbij ik me dan afvroeg: wat als we straks geen licht meer hebben?
Wat is goed en wat is slecht? That's the question
Ontdekken dat de wereld niet zo leuk is als je dacht, is één ding. Uitzoeken hoe je daarmee om kunt gaan is iets totaal anders. Als je weet dat iets slecht is voor de wereld, voelt het niet meer fijn als je het doet. Een koekje eten is lekker. We weten ook dat te veel koekjes eten niet gezond is, maar als je af en toe een koekje eet, kan dat geen kwaad, toch? Is het dan ook niet erg om een keer het vliegtuig te pakken, vlees te eten, nieuwe kleding te kopen en eten af te halen in plastic bakjes? Het verschil is dat het koekje mijn lijf in gaat en dus vooral effect heeft op mij. De opwarming van de aarde heeft effect op ons allemaal. Het doet de ijskappen in de Noordpool smelten, het doet eilanden waar mensen op wonen verdwijnen, het veroorzaakt extreem weer met veel doden en schade als gevolg en omdat de aarde te warm wordt zullen we straks ook minder te eten hebben. Hoe kan ik dingen doen die slecht zijn voor het klimaat, als ik weet dat andere mensen er dood aan gaan?
Het klimaat raakt ons allemaal
Ik snap dat het best heftig klinkt. Dat vond mijn omgeving ook. Ik moest mij niet zo druk maken. Ik heb maar één leven. Anderen doen het ook dus waarom zou ik in een hoekje gaan zitten kniezen terwijl anderen er op los vliegen, rijden en kopen? Toch zie ik dat anders. Ik ben wakker geschud en dat is mooi, want dan kan ik er iets mee doen. En er is een hoop te doen. De effecten van het klimaat zien we hier in Nederland nog niet zo sterk, dus denken we dat het ons niet gaat raken of dat we briljante dingen zullen uitvinden waarmee we onszelf gaan redden. Dat klopt enigszins want wij leven in een rijk land en Nederlandse mensen vinden zichzelf inderdaad brilliant. Toch vind ik deze mindset vrij beperkt en ook een beetje naïef. Kijk maar wat er gebeurt als er oorlog is in een land ver hier vandaan. Het raakt onze economie, onze persoonlijke portemonnee en het dwingt ons om keuzes te maken. Overigens zien we in Nederland al gevolgen van het klimaat, zoals de overstromingen in het zuiden van het land, maar gek genoeg lijkt ons dat niet zo te raken.
De rol van marketing in klimaatverandering
Naast mijn werk als kunstenaar werk in nu ruim zes jaar in de marketing, al ben ik meer een creatief strateeg. Ik heb nooit de ambitie gehad om marketeer te worden. Ik heb een studie psychologie gedaan en besloot op mijn negenentwintigste om fotografie te gaan studeren omdat ik de creativiteit miste in mijn werk. Om mijn huur te betalen tijdens mijn studie ging ik drie dagen werken als marketeer bij een start-up. In eerste instantie vond ik het leuk, want ik kon in deze functie mijn strategische en creatieve kwaliteiten combineren. Na een aantal jaren gewerkt te hebben in deze functie merk ik nu dat ik steeds meer moeite krijg met het vak. Ik zie dat bedrijven met hun marketing mensen proberen te verleiden om spullen en diensten te kopen die ze vaak niet eens nodig hebben. Hiermee houden we onze vervuilende moderne maatschappij in stand en ik wil hier niet aan meedoen. Sinds een tijd voel ik sterk de behoefte om verandering te brengen. Maar hoe ga je marketeers subtiel vertellen dat ze moeten stoppen met mensen verslaafd maken aan de verkeerde dingen? Hoe stimuleer je ze om het heel anders te gaan doen? Het lijkt een onmogelijk doel, maar in mijn ogen liggen hier zoveel kansen. Bovendien heb ik het gevoel dat veel marketeers zich zo voelen als ik, maar dat is slechts een gevoel.
Verantwoordelijkheid voor communicatie
Het doet mij echt pijn als ik zie hoe bepaalde bedrijven het verslavende gedrag stimuleren dat de wereld vervuilt. Een voorbeeld hiervan is de reclame op de vrachtwagens van Albert Heijn waarmee ze boodschappen bij mensen thuis afleveren: “Druk druk druk en toch je koelkast gevuld.” Het lijkt in eerste instantie heel sympathiek; Albert Heijn probeert haar klanten te begrijpen en komt in haar ogen met een passende oplossing. Maar is het ook goed voor de planeet? Los van het feit of thuisbezorgen met vrachtwagens wel of niet milieuvriendelijk is, gaat het mij meer om de mindset en het gedrag dat je stimuleert bij mensen. Met deze reclame prent je mensen in het hoofd dat het helemaal niet erg is om een busje voor te laten rijden terwijl zich in Amsterdam in een straal van 300 meter drie supermarkten bevinden. Op de bakfiets ben je zo heen en weer. Ook is er iets mis met de filosofie achter deze boodschap; alles moet maar snel in onze samenleving. We moeten geld verdienen, consumeren en tijd over houden voor vakantie. Hebben we nu niet juist de tijd en ruimte nodig om te reflecteren en meer zorg te dragen voor elkaar en de planeet?
Duurzame marketing of..?
De marketing bij duurzame bedrijven zit mij ook niet altijd lekker. Dan hebben ze het over ‘CO2 neutraal’, terwijl ze feitelijk de CO2 compenseren. Door het te framen als 'neutraal' laat je mensen geloven dat je met het planten van een boom je vervuiling kunt compenseren. Prima dat we bomen gaan planten maar kun je mensen niet beter de boodschap overbrengen dat ze minder en bewuster moeten consumeren, omdat diezelfde boom anders weer wordt gekapt? Los daarvan is de impact van ons gedrag op het klimaat veel groter en diverser. De permafrost en de ijskappen blijven nog steeds smelten als we doorgaan met ons vervuilende consumerende gedrag, zelfs als er bomen worden geplant. We denken dat we nog ruim de tijd hebben om dat allemaal op te lossen, maar dat is niet zo. Bovendien, hoe egoïstisch is die gedachte? Je zegt hiermee feitelijk; ik ga lekker door met consumeren, plant wat bomen bij en de rest lossen mijn kinderen later wel op. Naar mijn inziens kunnen marketeers en communicatiespecialisten een grote bijdrage leveren aan het verbeteren van de wereld. Dat begint bij je bewust te zijn van het soort gedrag dat je stimuleert bij mensen en wat daarvan de impact is. Welke boodschap je communiceert en welke filosofie daarachter zit. Mensen verleiden levert geld op, maar goed voor de wereld is het meestal niet. Dat is de harde maar eerlijke waarheid.
Creatieve oplossingen voor betekenisvol ondernemen en communiceren
Er zullen dingen moeten veranderen als we willen dat de generaties na ons ook nog een fijne planeet hebben om op te leven. Enerzijds zullen we oplossingen moeten ontwerpen en mensen op creatieve manieren stimuleren om die oplossingen te gebruiken. Anderzijds zullen we ons gedrag moeten aanpassen. Niet alleen omdat het goed is voor het klimaat, maar ook omdat het een gezonder, gelukkiger en waardevoller leven oplevert. Marketeers en communicatiespecialisten spelen een belangrijke rol in het stimuleren van het juiste gedrag. Hoe tof is het als je kunt meedoen aan deze nieuwe uitdaging? Als creatief strateeg en kunstenaar heb ik bij mijzelf een zaadje geplant voor een nieuwe missie. Ik hoop de wereld een beetje beter te maken door mensen te inspireren betekenisvol te communiceren en ondernemen. Hoe kunnen we zorgen dat we bewust worden van wat we de wereld insturen en hoe dat mensen beïnvloedt? Hoe kunnen we kritisch naar onszelf kijken, beter naar elkaar luisteren en meer verbinding maken? Hoe kunnen we creatieve oplossingen bedenken om het gedrag te stimuleren dat bijdraagt aan een inclusieve en duurzame wereld?
Denk je na het lezen van dit stuk hé wat een interessante kijk. Hier wil ik meer over weten, hier ben ik ook mee bezig! Stuur mij dan een berichtje en/of schrijf je in voor mijn nieuwsbrief waarin ik je meeneem op het pad naar betekenisvolle communicatie. Hierin zal ik ook meer vertellen over hoe een kunstenaar mindset mensen en bedrijven kan helpen een weg te vinden naar een betekenisvoller en duurzaam leven.
Comments